چهل ستون؛ معرفی عمارتی زیبا + آدرس و عکس

زیبایی‌های اصفهان به‌راستی که تمامی ندارد. قدم به قدم این شهر کاخ یا عمارتی، شکوه تاریخی خود را به نمایش گذاشته است. این بار در یکی از قدیمی‌ترین مناطق اصفهان می‌خواهیم به تماشای عمارتی با شکوه برویم که روزگاری یکی از مجموعه باغ‌های خیابان چهارباغ اصفهان به‌شمار می‌آمده است؛ کاخ چهل ستون! عمارتی شگفت‌انگیز که در باغ سرسبز و در فاصله کمی از میدان نقش جهان قرار دارد و اصفهان صفویه را به نصف جهان امروز پیوند می‌زند. با ما همراه شوید تا گشتی در این کاخ شگفت‌انگیز عصر صفوی بزنیم و با گوشه‌وکنار آن بیشتر آشنا شویم. 

فهرست مطالب:

• آشنایی با کاخ چهلستون
• معماری عمارت
• زمان مناسب برای بازدید

گشتی در چهل ستون بزنیم

عمارت چهلستون با وجود معماری و نقاشی‌های شگف‌انگیزش یکی از جاهای دیدنی اصفهان است که به هیچ‌وجه نباید دیدن آن را از دست بدهید. این کاخ یکی از مجموعه‌های سلطنتی دوران صفویه است که به‌عنوان عمارت کلاه‌فرنگی و برای حضور مهمانان داخلی و خارجی ساخته شد. گواه این امر هم نقاشی‌های مختلف در داخل کاخ است که شاهان صفوی را در کنار میهمانان خارجی از هند و چین تا ازبکستان نشان می‌دهد.

این باغ رو به شرق ساخته شده است و سه درب ورودی دارد. با ورود از سر در اصلی ناگهان تصویری از یک استخر بزرگ که در کنار آن، درخت‌ها به‌صورت دو ردیف منظم کاشته شده‌اند، چشم شما را به سمت کاخ هدایت می‌کند. انعکاس تصویر کاخ در آب به‌گونه‌ای‌ است که احساس می‌کنید دو عمارت پیش چشم شما قرار دارد. داخل عمارت یک ایوان بزرگ با ستون‌های عظیم، تالارها و اتاق‌های مجلل واقع شده است.

باغ در مساحت ۲۱۲۰ متری ساخته شده و در آن درختانی مثل کاج ایرانی، نارون، افرای سیاه، چنار و عرعر وجود دارند و باغچه‌های اطراف کاخ نیز با گل‌هایی فصلی تزئین شده‌اند. ۹ تا از باغ‌های ایرانی در در فهرست میراث تاریخی یونسکو ثبت شده‌اند که یکی از آنها باغ اطراف این عمارت است.

کاخ موزه چهلستون

در حال حاضر بخشی از کاخ به‌ عنوان موزه مورد استفاده قرار گرفته است. این موزه در سال ۱۳۲۷ پایه‌گذاری شد و پس از موزه گلستان، دومین کاخ موزه کهنسال ایران به شمار می‌رود. پس از چند مرحله مرمت کاخ، اشیا و آثار ارزشمندی در آن نگهداری می‌شود. مجموعه اشیایی که در حال حاضر در این کاخ موزه وجود دارند، در بخش‌های مختلفی نگهداری می‌شوند که شامل موارد زیر است.

• مجموعه آثار سفال و کاشی
• مجموعه ظروف شیشه‌ای، آبگینه
• مجموعه سکه از ماقبل تاریخ تا کنون
• مجموعه آثار دوران تاریخی و آثار دوران اسلامی
• مجموعه آثار دوران صفویه مانند نسخ خطی کوفی قرآن و قباله‌های ازدواج
• مجموعه سنگ نگاره ها و نوشته های تاریخی
• مجموعه فرش های دستباف منحصر به فرد و قدیمی

ماجرا و تاریخچه ساخت کاخ چهل ستون

در عصر صفوی، اصفهان چهره دیگری را به خود دید؛ شکوهی از معماری، فرهنگ و هنر که بعد از این همه سال هنوز در نقشه ایران می‌درخشد. بخشی از این شکوه را می‌توان در معماری عمارت و بناهای این شهر و حتی خیابان‌کشی‌های آن دید.

مجموعه کاخ‌های سلطنتی توسط شیخ بهایی طراحی شد. شروع این مجموعه کاخ‌ها، عمارت عالی‌قاپو بود که تا ميدان اصلی و مرکزی چهارباغ عباسی ادامه داشت. از میدان نقش جهان تا چهار باغ عباسی هم چندین کاخ سلطنتی طراحی شده بود که از جمله آن‌ها می‌توان به عمارات‌هایی مانند تالار اشرف، جبه‌خانه، رکيب‌خانه، کشیک‌خانه، تالار طويله، کاخ هشت‌بهشت، توحيد‌خانه و غیره اشاره کرد.

کاخ چهلستون یک بخش از باغ جهان‌نماست که در دوره شاه عباس اول صفوی به مجموعه‌ای از باغ‌های مختلف اطلاق می‌شد که در خیابان چهار باغ وجود داشت. عمارت چهل‌ستون اصلی‌ترین آن‌ها به‌شمار می‌رود و نقطه اتصال این مجموعه به میدان نقش جهان بود. گرچه در حال حاضر از باغ‌هایی مثل باغ خرگاه، باغ فتح‌آباد، باغ كاج، باغ نسترن، باغ خلعت و باغ انگورستان چیزی جز نام آن‌ها باقی نمانده است. چهلستون و هشت‌بهشت تنها باغ‌های موجود هستند که می‌توان شکوه آن‌ها را تماشا کرد.

ساخت این عمارت در دوران شاه عباس اول شروع و عمارت اولیه به‌طور کامل در آن زمان احداث شد. کاربرد آن هم عمارتی برای پذیرایی از میهمانان داخلی و خارجی بود. بنای اولیه دارای یک کوشک اصلی بود که پس از آن توسط شاه عباس دوم توسعه پیدا کرد و بخش‌های مختلفی مثل تالار ۱۸ ستون، تالار آینه و اتاق‌های مجلل به بنای اصلی اضافه شدند. حوض بزرگ مقابل بنا هم به آن ملحق شد.

در این دوره بخش‌های جدید عمارت با هنرهای مختلفی مثل آینه‌کاری، نقاشی، کاشی‌کاری و مقرنس‌کاری تزئین شد که چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره می‌کند. در نهایت ساخت کاخ در سال ۱۰۵۷ ه.ق پایان یافت و شاه طی یک میهمانی رسمی با حضور سفرای خارجی و میهمانان داخلی آن را افتتاح کرد.

علت نامگذاری چهل ستون چیست؟

یکی از نکات جذاب این عمارت نام آن است. شاید در نگاه اول تصور کنید که این بنا ۴۰ ستون دارد ولی با کمی دقت، متوجه اشتباه خود خواهید شد. پس چهل ستون چند ستون دارد؟ راستش را بخواهید شما در هیچ بخشی از این کاخ، ۴۰ ستون نمی‌بینید. اما چرا این نام را برایش انتخاب کردند؟

در واقع وجه تسمیه این کاخ دو روایت دارد؛ روایت اول و مشهوری که همه‌جا شنیده‌اید، این است که انعکاس ۲۰ ستون ایوان کاخ در آب حوض مقابل ایوان، چهل ستون را پیش چشم شما قرار می‌دهد. روایت دوم که کمتر به گوش خورده، این است که عدد ۴۰ در مذهب تشیع یک عدد مقدس بوده و از آن برای بیان کثرت استفاده می‌شود. شاهان صفوی هم پیرو این مذهب و مروج آن بوده‌اند و یک دلیل برای نام‌گذاری کاخ می‌تواند این موضوع باشد.

معماری کاخ چهل ستون اصفهان

برای آشنایی با معماری این کاخ باید آن را به دو بخش تقسیم کرد؛ معماری باغ و معماری عمارت. در ادامه با این بخش‌ها آشنا خواهیم شد.

معماری بنا: به‌طور کلی معماری کاخ ترکیبی از هنر معماری چینی، ایرانی و اروپایی است. بنای عمارت شامل ایوان اصلی (به طول ۳۸ متر، عرض ۱۷ متر و ارتفاع ۱۴ متر) با ۱۸ ستون هشت‌ضلعی از جنس چوب چنار و کاج بوده و بالای هر ستون مقرنس‌کاری شده است. در بین ۲۰ ستون، ۴ ستون وسط روی چهار شیرسنگی قرار گرفته‌اند. 
این مجمسمه‌های سنگی در واقع فواره‌هایی هستند که آب را به درون حوض مرمرینی که در میان این چهار ستون ساخته شده است، هدایت می‌کنند. ۲ ستون هم در انتهای ایوان قرار گرفته‌اند که به تالار آینه مشرف هستند. سقف ایوان از جنس چوب و با گره چینی، نقاشی و آینه‌کاری تزئین شده است.
در ورودی تالار آینه و داخل آن، آینه‌کاری‌های معرق و آینه‌های بزرگ به‌کار رفته‌اند. همچنین کتیبه‌ای در آن به چشم می‌خورد که در دوران صفویه نصب شده است و سال ساخت بنا را نشان می‌دهد.

تالار اشرف: یکی از شگفت‌انگیزترین بخش‌های کاخ، تالار اشرف یا تالار اصلی است. جایی که با نقاشی‌هایی از عصر صفوی چشمان شما را نوازش می‌دهد. شش نقاشی موجود در این تالار ضیافت شاه عباس، جنگ چالدران، شاه‌طهماسب و پذیرایی از شاه هند، جنگ نادرشاه با هند، جنگ شاه اسماعیل با شیبک ازبک و پذیرایی شاه عباس از ولی محمد خان را به نمایش می‌گذارند. همچنین تصاویری از مجالس جشن شاهان و سفیران خارجی در کنار آن نقش بسته‌اند.
در ضلع‌های مختلف این تالار پنجره‌های منبت‌کاری و خاتم‌کاری شده مشرف به حوض و فضای باغ قرار دارند که علاوه‌ بر چشم‌انداز زیبا نور را به داخل تالار دعوت می‌کنند. سه گنبد با تزئیناتی از طلا و نقاشی‌های حیرت‌انگیز این تالار را مزین کرده‌اند.

معماری باغ: استخر کاخ نه تنها بر شکوه باغ و زیبایی آن افزوده است، بلکه عناصر این مجموعه را کامل می‌کند. ضمن اینکه باعث خنک‌تر شدن همیشگی فضای باغ نسبت به بیرون آن می‌شود. در حال حاضر در چهار طرف استخر مجسمه‌هایی قرار دارند.
این کاخ در اواخر صفویه و در زمان حکومت سلطان حسین صفوی آتش گرفت اما دوباره بازسازی شد. در دوران قاجار هم تخریب‌های زیادی را به چشم دید و در حال حاضر آنچه پیش چشم شما قرار می‌گیرد، بخشی از شکوه اولیه این عمارت به‌شمار می‌رود. 
مجسمه‌های کنار حوض از بخش‌های آسیب دیده به این قسمت آورده شد. در حال حاضر هم آثار زیادی مثل سر در مسجد قطبیه، سردرهای زاویه درب كوشک و آثاری از مسجد درب جوباره و مسجد آقاسی روی دیوارهای ضلع غربی و جنوبی باغ قرار گرفته‌اند.

چه زمانی از چهل ستون دیدن کنیم؟

اصفهان از آن شهرهایی‌ است که بهار و پاییزش را نمی‌توان با چیز دیگری عوض کرد. بهار به‌خاطر هوای دل‌انگیز و سرسبزی باغ‌هایی که حتی در وسط شهر هم خودنمایی می‌کنند و پاییز به‌خاطر رنگ‌هایی که طبیعت پیش چشم شما می‌گذارد و از قدم زدن در خیابان چهارباغ و کوچه پس کوچه‌هایش سیر نخواهید شد.
اگر می‌خواهید شکوهی از باغ موزه چهلستون را ببینید، بهارش را به هیچ‌وجه از دست ندهید. خنکایی که در داخل باغ چندین برابر می‌شود و درختان بیش از همیشه زیبایی خود را به نمایش می‌گذارند. 
البته در تابستان هم به دلیل نوع معماری و طراحی باغ، هوای آن قابل مقایسه با بیرون و خیابان‌های اطراف نیست. پس اگر در تابستان هم به اصفهان سفر می‌کنید، دیدن این باغ را از دست ندهید. 

آدرس و ساعت بازدید از کاخ چهل ستون اصفهان

این باغ در مرکز شهر قرار دارد و دسترسی به آن بسیار ساده است. کاخ در شرق خیابان چهارباغ پایین، جنوب خیابان سپه و غرب میدان نقش‌ جهان واقع شده است و این یعنی می‌توانید با یک تیر چند نشان بزنید و از چند جاذبه دیگر هم دیدن کنید. دسترسی از طریق وسایل نقلیه عمومی و همچنین ماشین شخصی امکان‌پذیر است.

اگر از وسایل حمل‌ونقل عمومی استفاده می‌کنید، می‌توانید در ایستگاه متروی میدان امام حسین یا ایستگاه اتوبوس میدان امام حسین پیاده شوید. از اینجا تا کاخ مسیر چندانی در پیش ندارید و می‌توانید پیاده‌روی کنید.
با خودروی شخصی هم خود را به خیابان استانداری و قبل از میدان امام حسین برسانید. اینجا می‌توانید از پارکینگ‌های عمومی خیابان‌های اطراف استفاده کنید. 
اگر هم پس از گشت‌وگذار در میدان نقش جهان به این کاخ می‌آیید، می‌توانید پیاده خود را به آن برسانید. از خیابان سپه به‌سمت دروازه دولت حرکت کنید، در تقاطع خیابان استانداری به‌سمت چپ بپیچید. کمی بعد کاخ موزه چهلستون را خواهید دید. 

ساعت بازدید مجموعه:

• در نیمه اول سال از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۹
• در نیمه دوم سال از ساعت ۹ تا ۱۷

اگر تمایل داشتید با تورهای گردشگری به نصف جهان سفر کنید، ایرانگرد می‌تواند بهترین تورها را به شما معرفی نماید. در ضمن خوشحال می‌شویم نظر خود در مورد این جاذبه دیدنی در استان اصفهان را با ما و سایر همراهان ایرانگرد به اشتراک بگذارید.