مسجد جامع عتیق: بنایی مقدس، قدیمی و ارزشمند

بیایید کوله‌بار سفر را ببندیم و به سمت شهر بهار نارنج‌ها راهی شویم. قرار است از یک بنای کهن که در شرق حرم شاهچراغ قرار دارد، دیدن کنیم. این بنای کهن و باستانی، مسجد جامع عتیق نام دارد که به آن مسجد آدینه یا جمعه هم می‌گویند و یکی از جاهای دیدنی شیراز محسوب می‌شود. قدمت این مسجد که کهن‌ترین مسجد شهر شیراز است، به سال ۲۸۱ هجری قمری برمی‌گردد. در ادامه با ایرانگرد همراه شوید تا گشتی در مسجد باشکوه عتیق بزنیم و شما را بیشتر با معماری و تاریخچه این مسجد و موقعیت مکانی آن آشنا کنیم.

فهرست مطالب:

• گشت‌وگذاری در مسجد عتیق شیراز
• تاریخچه این مسجد
• آدرس و زمان بازدید

گشت و گذاری در مسجد جامع عتیق

مسجد جامع عتیق شیراز یک مسجد اسرار آمیز در استان فارس و در شهر شیراز است که داستان‌های جالب و جذابی درباره‌اش وجود دارد. این گوهر گران‌بها و کهن در قسمت شرقی شاهچراغ قرار دارد و یکی از ورودی‌های آن هم داخل حرم است. البته مسجد عتیق یک مسجد معمولی نیست که صرفا برای عبادت به آن جا بروند؛ بلکه یک بنای کهن است که قدمتی دیرینه دارد. همچنین این بنا برای مردم شیراز بسیار بااهمیت و ارزشمند است.

در جای جای این بنا، از فضای بیرون گرفته تا فضای داخل، از کف گرفته تا دیوارها و سقف آن، زیبایی‌هایی دارد که باید به تماشای آن بنشینید و به آن خیره شوید. پیچیدگی‌ها و زیبایی‌های معماری این بنا که شما را در خود غرق می‌کند، بی دلیل نیست و نشان از قدمت دیرینه‌ آن دارد.

بخش‌های دیدنی این مسجد شامل ورودی‌های متعدد آن، حیاط و حوض مسجد، خدایخانه یا دارالمصحف، دیوار ندبه، دروازه دوازده امام، طاق مروارید، شبستان‌ها، محراب‌ها، رواق‌ها و... می‌شود. صحن این بنای باشکوه با سنگ‌های زیبای مرمر سنگ فرش شده است.
یک بنای جالب دیگر که این مسجد را خاص کرده و شما در مساجد دیگر ندیده‌اید، بنایی باشکوه همانند کعبه است که به آن خدایخانه یا دارالمصحف می‌گویند. در کنار این ساختمان هم یک حوض زیبا قرار دارد که نمازگزاران می‌توانند با آب جاری آن وضو بگیرند.

این مسجد داستان‌های عجیب و دور درازی در دل خود دارد. البته این داستان‌ها هیچ منبع معتبری ندارند و فقط اعتقادات مردم هستند. یکی از این داستان‌ها این است که قبله مسلمانان قبلا به سمت این مسجد بوده و شاید به همین علت این مسجد برای شیرازی‌ها خیلی ارزشمند است؛ تا جایی که به آن مسجدالاقصی هم می‌گویند. 
از دیگر اعتقادات عجیب درباره این مسجد این است که حضرت عیسی به همراه میکائيل و اسرافیل در این مسجد نزول کرده‌اند. برخی نیز معتقدند که در زیر خدایخانه این مسجد اژدهای خفته وجود داشته است.

یک نکته جذاب دیگر در مورد این بنای تاریخی این است که حافظ شیرازی در این مسجد قرآن می‌خوانده است. امین احمد رازی در کتاب هفت اقلیم خود می‌گوید که حافظ شب‌های جمعه به این مکان می‌رفت و در آنجا به عبادت می‌پرداخت. حافظ شیرازی برای گذران زندگی خود کارهای حکومتی هم انجام می‌داد. از قضا در دوره پادشاهی به نام شاه ابواسحاق اینجو، اداره دارالمصحف (ساختمانی در حیاط مسجد عتیق) به عهده حافظ بوده است!

معماری مسجد عتیق شیراز

معماری این مسجد بسیار جالب و باشکوه است. قبل از این که این مسجد بنا شود، به جای آن احتمالا یک آتشکده وجود داشته و نقشه و معماری آن آتشکده روی معماری مسجد هم تاثیر گذاشته است. به گفته برخی محققین عمرلیث، پادشاهی که دستور ساخت این بنا را داد، در واقع فقط بنای قبلی را مرمت و بازسازی کرد. این بنا در دوره‌ها و دفعات مختلفی مورد بازسازی قرار گرفت و قسمت‌های مختلفی هم به آن اضافه شد.

معماری این بنای تاریخی بسیار کم نظیر و خاص است. شما هیچ جایی بدون تزیین و ریزه‌کاری در این بنا پیدا نمی‌کنید. قسمت‌های مختلف این مسجد کاشی‌کاری، سنگ‌بری، گچ‌بری و... شده‌اند و همه بخش‌های آن خیره کننده هستند.

یکی از ویژگی‌های عجیب معماری این مسجد این است که شش در ورودی دارد. این درها به سمت‌های مختلف شهر راه دارند و مردم به راحتی از این درها رفت و آمد می‌کنند.

این مسجد نقشه‌ای چهار ضلعی و مستطیل شکل دارد. هر کدام از این چهار ضلع هم خصوصیت‌های معماری خودشان را دارند. ضلع شمالی این بنا که رو به قبله است، دو در، یک ایوان و یک شبستان دارد. در این قسمت از مسجد یک طاق نمای بلند، دارای دو گلدسته وجود دارد که به آن طاق مروارید می‌گویند. در کنار این طاق یک راه دالان مانند قرار گرفته است که به شبستان راه دارد. این شبستان دارای پنج در و یک محراب باشکوه از جنس سنگ است.

ضلع غربی این مسجد که ضلع رو به آفتاب آن به شمار می‌رود، دارای رواق‌های بسیار زیبایی است. ضلع جنوبی این مسجد هم که پشت به قبله است، یک طاق نمای بزرگ دارد. ضلع شرقی مسجد که پشت به آفتاب است هم یک طاق نمای بزرگ دارد؛ و برخلاف ضلع جنوبی داخل آن، هشت طاق نمای کوچک قرار دارد. به صورت کلی تمام جاهای این مسجد پر از ریزه‌کاری‌ها و معماری خلاقانه و جالب توجه است.

تاریخچه مسجد جامع عتیق شیراز

این بنا قدمت زیادی دارد و در زمان حکومت صفاریان و در سال ۲۸۱ هجری قمری ساخته شده است. کسی که دستور ساخت این مسجد را داد پادشاه وقت، یعنی عمرو لیث صفاری بود. همان طور که اشاره شد، گفته می‌شود که این بنا در ابتدا یک آتشکده بوده و سپس مسجد عتیق با تاثر از طرح و معماری آتشکده ساخته شده است. در هر حال، به علت محدودیت در کاوش‌ها مشخص نیست که این آتشکده دقیقا در چه دورانی ساخته شده و چقدر قدمت دارد.

در وسط محوطه این مسجد یک بنا وجود دارد که به آن خدایخانه می‌گویند. این ساختمان مکانی بوده است که در آن کتاب مقدس قرآن را نگهداری و آن را تلاوت می‌کردند. خدایخانه در سال ۷۵۲ هجری قمری به دستور شاه اسحق اینجو ساخته شده است. این فرمانروا در سال‌های آخر دوره ایلخانان بر استان فارس و اصفهان حکومت می‌کرد.

آدرس و زمان بازدید از مسجد جامع عتیق

این مسجد در محله بیات شهر شیراز، خیابان حضرتی، خیابان بین‌الحرمین واقع شده است. مسجد عتیق در شرق حرم شاه‌چراغ قرار دارد. دسترسی به این مکان بسیار راحت است؛ می‌توانید با اتوبوس، تاکسی و حتی مترو به آنجا بروید. البته ایستگاه مترو کمی با آن فاصله دارد.

بهترین فصلی که می‌توانید برای بازدید از این جاذبه تاریخی و سایر دیدنی‌های شیراز به این شهر سفر کنید، فصل زیبای بهار است. بازدید از این مسجد برای همه آزاد و رایگان بوده و شما می‌توانید از ساعت هشت صبح تا هشت شب از این مسجد و بناهای تاریخی آن دیدن کنید.

شهر شیراز جاذبه‌های توریستی زیادی دارد اما مسجد‌های آن از محبوبیت خاصی برخوردارند که مسجد جامع عتیق مشهورترین و باارزش‌ترین این مساجد است. اگر به بناهای تاریخی و کهن علاقه زیادی دارید یک بار هم که شده باید این مسجد و قسمت‌های مختلف آن را ببینید. اگر برای بازدید از این مسجد باستانی با یک تور گردشگری باتجربه همراه شوید و تور لیدر شما تمام قسمت‌های این مسجد را با داستان‌هایی که هرکدام دارند، برایتان بازگو کند، سفر بهتری خواهید داشت.

در ایرانگرد می‌توانید تورهای گردشگری به مقصد شیراز را مشاهده کرده و بهترین آن را انتخاب کنید. تمام این تورها برای دریافت مجوز از فیلترهای سخت‌گیرانه‌ای عبور کرده‌اند. پس با خیال راحت می‌توانید به آن‌ها اعتماد کرده و برنامه‌ریزی سفر خود را به آن‌ها بسپارید. همچنین تیم پشتیبانی ایرانگرد پاسخگوی تمام سوالات و مشکلات شما هستند. 
در پایان، اگر شما پیش از این، از مسجد جامع عتیق شیراز دیدن کرده‌اید، لطفا تجربیات و نظرات خود را با سایر همراهان ایرانگرد به اشتراک بگذارید.